శంకరాభరణం: ఫిబ్రవరి 2016

29, ఫిబ్రవరి 2016, సోమవారం

సమస్య – 1958 (ధర్మసత్రనిర్మాణముల్...)

కవిమిత్రులారా,

ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

ధర్మసత్రనిర్మాణముల్ దగని పనులు.

పద్యరచన - 1179

కవిమిత్రులారా,

పైచిత్రాన్ని పరిశీలించి తగిన పద్యాన్ని వ్రాయండి.

28, ఫిబ్రవరి 2016, ఆదివారం

సమస్య – 1957 (పార్థసారథి జన్మించె...)

కవిమిత్రులారా,

ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

పార్థసారథి జన్మించె భానుమతికి.

ఈ సమస్యను పంపిన పోచిరాజు సుబ్బారావు గారికి ధన్యవాదాలు.

పద్యరచన - 1178

కవిమిత్రులారా,

పైచిత్రాన్ని పరిశీలించి తగిన పద్యాన్ని వ్రాయండి.

27, ఫిబ్రవరి 2016, శనివారం

దత్తపది - 88 (తల)

కవిమిత్రులారా,

నాలుగు పాదాలను ‘తల’తో ప్రారంభిస్తూ

పతికై నిరీక్షిస్తున్న నాయిక స్వగతాన్ని తెలుపుతూ

మీకు నచ్చిన ఛందంలో పద్యాన్ని వ్రాయండి.

పద్యరచన - 1177

కవిమిత్రులారా,

పైచిత్రాన్ని పరిశీలించి తగిన పద్యాన్ని వ్రాయండి.

26, ఫిబ్రవరి 2016, శుక్రవారం

సమస్య – 1956 (మద్యముఁ ద్రాగువారలనె...)

కవిమిత్రులారా,

ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

మద్యముఁ ద్రాగువారలనె మాన్యులుగా నుతియింత్రు సజ్జనుల్.

పద్యరచన - 1176

కవిమిత్రులారా,
శుక్లాంబరధరం విష్ణుం
శశివర్ణం చతుర్భుజమ్|
ప్రసన్నవదనం ధ్యాయేత్
సర్వవిఘ్నోపశాంతయే||

పై శ్లోకభావంతో మీకు నచ్చిన ఛందంలో పద్యం వ్రాయండి.

25, ఫిబ్రవరి 2016, గురువారం

సమస్య – 1955 (రాముఁ డన నెవ్వఁడు...)

కవిమిత్రులారా,

ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

రాముఁ డన నెవ్వఁ డతఁ డొక రాక్షసుండు.

ఆంజనేయ శర్మ (విరించి) గారికి ధన్యవాదాలతో...

పద్యరచన - 1175

కవిమిత్రులారా,

“పలుకె బంగార మాయెనా...”

ఇది పద్యప్రారంభం. దీనిని కొనసాగిస్తూ మీకు నచ్చిన అంశంపై పద్యాన్ని వ్రాయండి.

24, ఫిబ్రవరి 2016, బుధవారం

సమస్య – 1954 (పగటినిద్ర బద్ధకము...)

కవిమిత్రులారా,

ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

పగటినిద్ర బద్ధకము సంపదల నొసఁగు.

పద్యరచన - 1174

కవిమిత్రులారా,

పైచిత్రాన్ని పరిశీలించి తగిన పద్యాన్ని వ్రాయండి.

23, ఫిబ్రవరి 2016, మంగళవారం

సమస్య – 1953 (వెన్నుఁ జూపువాఁడె...)

కవిమిత్రులారా,

ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

వెన్నుఁ జూపువాఁడె వీరుఁ డనఁగ.

ఈ సమస్యను సూచించిన పోచిరాజు సుబ్బారావు గారికి ధన్యవాదాలు.

పద్యరచన - 1173

కవిమిత్రులారా,

పైచిత్రాలను పరిశీలించి తగిన పద్యాన్ని వ్రాయండి.

22, ఫిబ్రవరి 2016, సోమవారం

సమస్య – 1952 (నీవును నీవు నీవు...)

కవిమిత్రులారా,

ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

నీవును నీవు నీవు మఱి నీవును నీవును నీవు రావలెన్.

21, ఫిబ్రవరి 2016, ఆదివారం

సమస్య – 1951

కవిమిత్రులారా,

ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

తాత్పర్యము బోధపడదు తత్త్వజ్ఞులకున్.

ఈ సమస్యను సూచించిన సంపత్ కుమార్ శాస్త్రి గారికి ధన్యవాదాలు.

20, ఫిబ్రవరి 2016, శనివారం

సమస్య – 1950 (లంక నేలెను...)

కవిమిత్రులారా,

ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

లంక నేలెను రాజయి లక్ష్మణుండు.

19, ఫిబ్రవరి 2016, శుక్రవారం

సమస్య – 1949 (కృష్ణపదారాధనమ్ము...)

కవిమిత్రులారా,

ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

కృష్ణపదారాధనమ్ము కీడొనరించున్.

(తమ్ముడు, బావమరదుల దశదినకర్మలకు వెళ్తున్నాను. మూడు రోజులు మీ పూరణలను అవకాశాన్ని బట్టి సమీక్షిస్తాను. మిత్రులు పరస్పర గుణదోష విచారణ చేసికొనండి. ఈ మూడు రోజులు ‘పద్యరచన’ శీర్షిక ఉండదు.)

18, ఫిబ్రవరి 2016, గురువారం

సమస్య – 1948 (భరతమాతను దూషించు...)

కవిమిత్రులారా,

ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

భరతమాతను దూషించువారె ఘనులు.

పద్యరచన - 1172

కవిమిత్రులారా,

పైచిత్రాలను పరిశీలించి తగిన పద్యాన్ని వ్రాయండి.

17, ఫిబ్రవరి 2016, బుధవారం

సమస్య – 1947 (పాపాత్ములు భ్రష్టులు...)

కవిమిత్రులారా,

ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

పాపాత్ములు భ్రష్టులు జనవంద్యులు జగతిన్.

కవిమిత్రులారా,
“తల్లీ! నిన్నుఁ దలంచి పుస్తకముఁ జేతం బూనితిన్ నీవు నా
యుల్లంబందున నిల్చి జృంభణముగా నుక్తుల్ సుశబ్దమ్ము శో
భిల్లం బల్కుము నాదు వాక్కునను సంప్రీతిన్ జగన్మోహినీ!
ఫుల్లాబ్జాక్షి! సరస్వతీ! భగవతీ! పూర్ణేందుబింబాననా!”
పై పద్యభావాన్ని మరొక ఛందస్సులో వ్రాయండి.

16, ఫిబ్రవరి 2016, మంగళవారం

ఆహ్వానం!

సమస్య – 1946 (గొడ్రాలికిఁ గొడుకు పుట్టె...)

కవిమిత్రులారా,

ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

గొడ్రాలికిఁ గొడుకు పుట్టెఁ గోడండ్రేడ్వన్.

(‘అవధానసారము’ గ్రంథమునుండి)

పద్యరచన - 1170

కవిమిత్రులారా,

పైచిత్రాన్ని పరిశీలించి తగిన పద్యాన్ని వ్రాయండి.

15, ఫిబ్రవరి 2016, సోమవారం

సమస్య – 1945 (కోనేరున నొక్క చేఁప...)

కవిమిత్రులారా,

ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

కోనేరున నొక్క చేఁప కొంగను మ్రింగెన్.

14, ఫిబ్రవరి 2016, ఆదివారం

సమస్య – 1944 (వంక యున్నవాఁడు...)

కవిమిత్రులారా,

ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

వంక యున్నవాఁడు శంకరుండు.

13, ఫిబ్రవరి 2016, శనివారం

సమస్య – 1943 (జలధరమ్ములు గరళ...)

కవిమిత్రులారా,

ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

జలధరమ్ములు గరళవర్షమ్ముఁ గురిసె.

(మూడు, నాలుగు రోజులు ప్రయాణంలో ఉంటాను. బ్లాగుకు అందుబాటులో ఉండకపోవచ్చు. సమస్యలను షెడ్యూల్ చేశాను. ఈ నాలుగు రోజులు ‘పద్యరచన’ శీర్షిక ఉండదు. మిత్రులు సహకరించవలసిందిగా మనవి.)

12, ఫిబ్రవరి 2016, శుక్రవారం

ద్రాక్షారామంలో అష్టావధానం - ఆహ్వానం!

సమస్య – 1942 (పతినిఁ గోరు కాంత...)

కవిమిత్రులారా,

ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

పతినిఁ గోరు కాంత భ్రష్టురాలు.

పద్యరచన - 1169

కవిమిత్రులారా,

పైచిత్రాన్ని పరిశీలించి తగిన పద్యాన్ని వ్రాయండి.

11, ఫిబ్రవరి 2016, గురువారం

సమస్య – 1941 (రాముని సవతితల్లి...)

కవిమిత్రులారా,

ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

రాముని సవతితల్లి ధరాతనూజ.

ఈ సమస్యను సూచించిన పోచిరాజు సుబ్బారావు గారికి ధన్యవాదాలు.

పద్యరచన - 1168

కవిమిత్రులారా,

పైచిత్రాన్ని పరిశీలించి తగిన పద్యాన్ని వ్రాయండి.

10, ఫిబ్రవరి 2016, బుధవారం

సమస్య – 1940 (కలకాలము బ్రతుకు...)

కవిమిత్రులారా,

ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

కలకాలము బ్రతుకు జీవి గార్దభ మార్యా.

ఈ సమస్యను పంపిన పోచిరాజు సుబ్బారావు గారికి ధన్యవాదాలు.

పద్యరచన - 1167

కవిమిత్రులారా,

పైచిత్రాన్ని పరిశీలించి తగిన పద్యాన్ని వ్రాయండి.

9, ఫిబ్రవరి 2016, మంగళవారం

సమస్య – 1939 (రుక్మిణీ ప్రాణనాథు...)

కవిమిత్రులారా,

ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

రుక్మిణీ ప్రాణనాథుఁ డర్జునుఁడు నిజము.

పద్యరచన - 1166

కవిమిత్రులారా,

“నాపతి యిట కరుదెంచును...”

ఇది పద్యప్రారంభం. దీనిని కొనసాగించి మీకు తోచిన అంశంపై పద్యాన్ని వ్రాయండి.

8, ఫిబ్రవరి 2016, సోమవారం

సమస్య – 1938 (వర్షాకాలమ్ము వచ్చు...)

కవిమిత్రులారా,

ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

వర్షాకాలమ్ము వచ్చు వైశాఖమునన్.

పద్యరచన - 1165

కవిమిత్రులారా,

పై చిత్రాన్ని పరిశీలించి తగిన పద్యాన్ని వ్రాయండి.

7, ఫిబ్రవరి 2016, ఆదివారం

ఛందస్సు పాఠాలు - 4

ప్రాసమైత్రి

పద్యపాదంలోని రెండవ అక్షరాన్ని ప్రాస అంటారు. ప్రతిపాదంలో రెండవ అక్షరం ఒకే హల్లై ఉండడం ప్రాసమైత్రి. యతిమైత్రిలో వలె కాకుండా కేవలం హల్లు యొక్క సామ్యం ఉంటే చాలు. అచ్చుల సామ్యం అవసరం లేదు. మొదటిపాదంలో ప్రాసాక్షరానికి ముందు లఘువుంటే మిగిలిన పాదాల్లో లఘువే ఉండాలి. గురువుంటే గురువే ఉండాలి.

ఉదా...

(అ)

సు(ర)మునిగణవినుతపదా!

ము(రాం)తకా! చక్రహస్త! పురవైరిసఖా!

క(రి)రక్షక! కిరిశిక్షక!

సు(రు)చిరపీతాంబరధర! శోకవినాశా!

(పై పద్యంలో ప్రాసస్థానంలో ర,రా,రి,రు అని రకారం ఉంది. ప్రాసాక్షరానికి ముందు అన్నీ లఘువులే)

(ఆ)

ఆ (మం)దిడి యతఁ డరిగిన

భూ(మీ)సురుఁ డరిగెఁ దుహినభూధరశృంగ

శ్యా(మ)ల కోమల కానన

హే(మా)ఢ్య దరీ ఝరీ నిరీక్షాపేక్షన్.

(పై పద్యంలో ప్రాసస్థానంలో మ,మీ,మ,మా అని మకారం ఉంది. ప్రాసాక్షరానికి ముందు అన్నీ గురువులే)

మొదటిపాదంలో ప్రాసస్థానంలో సంయుక్తాక్షరం ఉంటే మిగిలిన పాదాలలోను సంయుక్తాక్షరమే ఉండాలి.

ఉదా...

ఆ(ర్యు)లు దేవతల్ మునుల కా రమ విందు నొసంగుచుండఁగా

కా(ర్య)నిమగ్నురా లగుచుఁ గాంతుని భారతి పల్కరించ దా

చ(ర్య) సమర్థనీయ మని చప్పునఁ దాఁ బరిహాస మాడుచున్

భా(ర్య)కు భాష రా దనుచు బ్రహ్మయె పల్కె సభాముఖమ్మునన్.

(పై పద్యంలో ప్రాసస్థానంలో ర్యు,ర్య,ర్య,ర్య అని అన్నీ సంయుక్తాక్షరాలే ఉన్నాయి).

మొదటిపాదంలో ప్రాసస్థానంలో ద్విత్వాక్షరం ఉంటే మిగిలిన పాదాలలోను ద్విత్వాక్షరమే ఉండాలి.

ఉదా...

అ(న్నా)తిఁ గూడ హరుఁడవె

య(న్నా)తిని గూడకున్న నసురగురుడవే!

య(న్నా) తిరుమలరాయా

క(న్నొ)క్కటి కలదు కాని కౌరవపతివే.

(పై పద్యంలో ప్రాసస్థానంలో న్నా,న్నా,న్నా,న్నొ అని అన్నీ ద్విత్వాక్షరాలే ఉన్నాయి).

మొదటిపాదంలో ప్రాసస్థానంలో అనుస్వారంతో కూడిన అక్షరం ఉంటే మిగిలిన పాదాలలోను అనుస్వారంతో కూడిన అక్షరమే ఉండాలి.

ఉదా...

కాం(చె)న్ వైష్ణవుఁ డర్ధయోజన జటాఘాటోత్థ శాఖోపశా

ఖాం(చ)జ్ఝాట చరన్మరుద్రయ దవీయఃప్రేషితోద్యచ్ఛదో

దం(చ)త్కీటకృత వ్రణ చ్ఛలన లిప్యాపాదితాధ్వన్య ని

స్సం(చా)రాత్త మహాఫలోపమ ఫల స్ఫాయద్వటక్షాజమున్.

(పై పద్యంలో ప్రాసస్థానంలో ంచె,ంచ,ంచ,ంచా అని అన్నీ అనుస్వారంతో కూడిన చకారమే ఉంది).

స్థూలంగా ఇవి తెలుసుకుంటే చాలు. ప్రాసభేదాలు అని కొన్ని ఉన్నాయి. వాటిని గురించి వివరంగా తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి ఉన్నవారు క్రింది లింకులను నొక్కి చూడండి.

ప్రాసయతి

యతి వేయవలసిన స్థానంలో ప్రాసను వేస్తే అది ప్రాసయతి అనబడుతుంది. ఉదాహరణకు ఆటవెలది అనే పద్యంలో నాలుగవ గణం మొదటి అక్షరం యతిస్థానం. అక్కడ యతి వేయకుండ ప్రాసమైత్రిని పాటిస్తే అది ప్రాసయతి.

ఉదా...

(ర)ఘుకులాబ్ధిసోమ! (రా)వణాంతక! రామ! (యతిమైత్రి)

(ఆంజ)నేయ హృదయ (రంజ)క! హరి! (ప్రాసయతి)

(శి)వుని విల్లు విఱిచి (సీ)తను పెండ్లాడి (యతిమైత్రి)

(వని)కిఁ దరలినావు (జన)కునాజ్ఞ. (ప్రాసయతి)

పై పద్యంలో 1వ, 3వ పాదాలలో నాలుగవ గణం మొదటి అక్షరాలకు (ర-రా; శి-సీ లకు) యతిమైత్రి పాటింపబడింది. కాని 2వ, 4వ పాదాలలో నాలుగవ గణం మొదటి అక్షరాలకు (ఆ-ర; వ-జ లకు) యతిమైత్రి లేదు. ఆ పాదాలలో (ఆంజ-రంజ; వని-జన) ప్రాసమైత్రి పాటింపబడింది.

ఉత్పలమాల మొదలైన వృత్తాలలో, కందపద్యంలో ఈ ప్రాసయతి నియమం లేదు. కేవలం ఆటవెలది, తేటగీతి, సీసం మొదలైన పద్యాలలోనే ఉంది. ఆ పద్యాలను గురించి చెప్పుకున్నపుడు వివరంగా తెలుసుకుందాం.