27, సెప్టెంబర్ 2016, మంగళవారం

చమత్కార పద్యాలు – 216/6


త్రింశదర్థ పద్యరత్నము పోకూరి కాశీపతి

ఆ.వె.
భూరి జఠర గురుఁడు నీరజాంబక భూతి
మహిత కరుఁ డహీన మణి కలాపుఁ
డలఘు సద్గణేశుఁ డగ్రగోపుఁడు మహా
మర్త్యసింహుఁ డేలు మనల నెపుడు.

6వ అర్థము అగ్నిదేవ స్మరణ        

భూరి జఠర గురుఁడు = పెద్ద కడుపు గలవారిలో గొప్పవాడును (సర్వభక్షకుఁడు),
నీరజ = పద్మములు
అంబక = బాణములుగా గల మన్మథుని యొక్క,
భూతి = భస్మము గలవాఁడును,
మహిత కరుఁడు = అతిశయమైన కిరణములు గలవాఁడును,
అహీన మణి కలాపుఁడు = గొప్పతనమే మణిభూషలుగా గలవాఁడును,
అలఘు సద్గణేశుఁడు = గొప్ప సోమయాజులు మున్నగు సాధుగణముల కధీశుఁ డైనవాఁడును,
అగ్ర గోపుఁడు = ముఖ్య దిక్పతి యైనవాఁడును,
మహామర్త్యసింహుఁడు = గొప్ప దేవతాశ్రేష్ఠు డైనవాఁడును (అగు అగ్నిదేవుఁడు)
మనలన్ = మనలను
ఎపుడున్ = నిరంతరము
ఏలు = రక్షించుగాక!

దత్తపది - 98 (విల్లు-అమ్ము-కత్తి-గద)

విల్లు - అమ్ము - కత్తి  - గద
పై పదాలను అన్యార్థంలో ఉపయోగిస్తూ
భారతార్థంలో నచ్చిన ఛందస్సులో పద్యాన్ని వ్రాయండి.

26, సెప్టెంబర్ 2016, సోమవారం

చమత్కార పద్యాలు – 216/5


త్రింశదర్థ పద్యరత్నము పోకూరి కాశీపతి

ఆ.వె.
భూరి జఠర గురుఁడు నీరజాంబక భూతి
మహిత కరుఁ డహీన మణి కలాపుఁ
డలఘు సద్గణేశుఁ డగ్రగోపుఁడు మహా
మర్త్యసింహుఁ డేలు మనల నెపుడు.

ఐదవ అర్థము - ఇంద్ర స్మరణ          

భూరి జఠర గురుఁడు = బ్రహ్మకు పెదతండ్రి యైనవాడును,
నీరజ = పద్మముల వంటి
అంబక భూతి = నేత్ర సంపద గలవాఁడును,
మహిత కరుఁడు = గొప్ప కప్పములు గలవాఁడును,
అహీన మణి కలాపుఁడు = అధికమైన రత్నాలంకారుఁడైన వాఁడును,
అలఘు సద్గణేశుఁడు = ఘనమైన సుమనస్సముదాయమునకు అధిపుడైనవాఁడును,
అగ్ర గోపుఁడు = మొదటి (తూర్పు) దిక్కున కధిపతి యైనవాఁడును,
మహామర్త్యసింహుఁడు = గొప్ప దేవతాశ్రేష్ఠు డైనవాఁడును (అగు దేవేంద్రుఁడు)
మనలన్ = మనలను
ఎపుడున్ = నిరంతరము
ఏలు = రక్షించుగాక!

సమస్య - 2155 (నకులునిఁ జంపె...)

కవిమిత్రులారా,
ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

"నకులునిఁ జంపె రామ నరనాథుఁడు జానకి సంతసింపఁగన్"
(గరికిపాటి వారు ఒక అవధానంలో పూరించిన సమస్య)
లేదా...
"నకులుఁ జంపె రామ నరవిభుండు"

25, సెప్టెంబర్ 2016, ఆదివారం

చమత్కార పద్యాలు – 216/4


త్రింశదర్థ పద్యరత్నము పోకూరి కాశీపతి

ఆ.వె.
భూరి జఠర గురుఁడు నీరజాంబక భూతి
మహిత కరుఁ డహీన మణి కలాపుఁ
డలఘు సద్గణేశుఁ డగ్రగోపుఁడు మహా
మర్త్యసింహుఁ డేలు మనల నెపుడు.

నాలుగవ అర్థము - విష్ణు స్మరణ      

భూరి జఠర = కనకగర్భుఁడగు బ్రహ్మదేవునకు
గురుఁడు = తండ్రి యైనవాడును,
నీరజ = పద్మముల వంటి
అంబక భూతి = నేత్రశ్రీ గలవాఁడును,
మహిత = అధికమైన
కరుఁడు = హస్తములు గలవాఁడును,
అహీన = ఘనతరమైన
మణి కలాపుఁడు = రత్న భూషణములు గలవాఁడును,
అలఘు = విస్తారమైన
సత్ + గణేశుఁడు = (నారద, ప్రహ్లాదాది) సాధుగణాధీశుఁడైనవాడును,
అగ్ర = ప్రధానమైన
గోపుఁడు = (కృష్ణావతారమున) గోపాలకుఁడైనవాఁడును,
మహా = గొప్పయైన
మర్త్యసింహుఁడు = నరసింహుఁడైనవాఁడును (అగు మహావిష్ణువు)
మనలన్ = మనలను
ఎపుడున్ = నిరంతరము
ఏలు = రక్షించుగాక!

సమస్య - 2154 (వనమున సంచరించుటకు...)

కవిమిత్రులారా,
ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

"వనమున సంచరించుటకుఁ బద్ధతు లుండవె యెంచి చూడఁగన్"
(ఆకాశవాణి వారి సమస్య)
లేదా...
"వనమునఁ దిరుగుటకు లేవె పద్ధతులు గనన్"

24, సెప్టెంబర్ 2016, శనివారం

చమత్కార పద్యాలు – 216/3


త్రింశదర్థ పద్యరత్నము పోకూరి కాశీపతి

ఆ.వె.
భూరి జఠర గురుఁడు నీరజాంబక భూతి
మహిత కరుఁ డహీన మణి కలాపుఁ
డలఘు సద్గణేశుఁ డగ్రగోపుఁడు మహా
మర్త్యసింహుఁ డేలు మనల నెపుడు.

మూడవ అర్థము - బ్రహ్మ స్మరణ     
భూరి = బంగారము
జఠర = పొట్టగా గల
గురుఁడు = గొప్పవాడును,
నీరజ + అంబక = కమలాక్షుఁడగు విష్ణువునకు
భూతి = పుట్టినవాఁడును,
మహిత = అధికమైన
కరుఁడు = హస్తములు గలవాఁడును,
అహీన = హీనము కాని
మణి కలాపుఁడు = రత్న భూషణములు గలవాఁడును,
అలఘు = ఘనతరమైన
సత్ + గణేశుఁడు = సాధు (మరీచి, అత్రి, అంగీరసాది మహర్షి) గణమున కధ్యక్షుఁడైనవాడును,
అగ్ర గోపుఁడు = తొలి పలుకులకు ప్రభువైనవాఁడును,
(లేక)
అగ్ర = ముఖ్యమగు
గోపుఁడు = వాక్పతి (సరస్వతీ వల్లభుఁడు) ఐనవాఁడును,
మహా = గొప్పయగు
అమర్త్యసింహుఁడు = దేవతాశ్రేష్ఠుఁడును (అగు బ్రహ్మ)
మనలన్ = మనలను
ఎపుడున్ = నిరంతరము
ఏలు = రక్షించుగాక!

సమస్య - 2153 (జుట్టును లేనివాఁడు...)

కవిమిత్రులారా,
ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

"జుట్టును లేనివాఁడు తన జుట్టును దువ్వెను మాటిమాటికిన్"
(గరికిపాటి వారు ఒక అవధానంలో పూరించిన సమస్య)
లేదా...
"జుట్టు లేనివాఁడు జుట్టు దువ్వె"

23, సెప్టెంబర్ 2016, శుక్రవారం

చమత్కార పద్యాలు – 216/2

త్రింశదర్థ పద్యరత్నము పోకూరి కాశీపతి

ఆ.వె.
భూరి జఠర గురుఁడు నీరజాంబక భూతి
మహిత కరుఁ డహీన మణి కలాపుఁ
డలఘు సద్గణేశుఁ డగ్రగోపుఁడు మహా
మర్త్యసింహుఁ డేలు మనల నెపుడు.

రెండవ అర్థము - శివ స్మరణ           

భూరి జఠర = పెద్ద కడుపు గల విఘ్నేశ్వరునకు
గురుఁడు = తండ్రియైనవాడును,
నీరజ + అంబక = అగ్ని నేత్రము యొక్క
భూతి = సత్తా గలవాఁడును,
మహిత = శూలము
కరుఁడు = హస్తమందు గలవాఁడును,
అహీన మణి = సర్పరాజ శ్రేష్ఠము
కలాపుఁడు = భూషణముగా గలవాఁడును,
అలఘు = ఘనతరమైన
సత్ + గణేశుఁడు = శ్రేష్ఠమైన ప్రమథగణమున కధీశుఁడైనవాడును,
అగ్ర = చివరిదైన
గోపుఁడు = దిక్కున కధిపతి యైనవాఁడును,
(లేక)
అగ్ర = పై భాగమున (అనగా సిగయం దనుట)
గోపుఁడు = కళాపతి (చంద్రుఁడు) గలవాఁడును,
మహా + అమర్త్యసింహుఁడు = గొప్ప దేవతాశ్రేష్ఠుఁడును (అగు శివుఁడు)
మనలన్ = మనలను
ఎపుడున్ = నిరంతరము
ఏలు = రక్షించుగాక!

సమస్య - 2152 (పద్మవ్యూహమున గెల్చె...)

కవిమిత్రులారా,
ఈరోజు పూరించవలసిన సమస్య ఇది...

"పద్మవ్యూహమున గెల్చె ఫల్గుణ సుతుఁడే"
ఈ సమస్యను పంపిన గుఱ్ఱం జనార్దన రావు గారికి ధన్యవాదాలు.
లేదా...
"ధరణీశా! యభిమన్యుఁ డుద్ధతినిఁ బద్మవ్యూహముం గెల్చెఁ బో"
('పద్మవ్యూహమునందు...' అని ప్రారంభించి శార్దూలపాదం ఇవ్వవచ్చు
కాని మిత్రులను రెండు విధాలుగా ఇబ్బంది పెట్టడం బాగుండ దనుకున్నాను)